Waarom soundprocessing?

Voor een radiostation zijn er een aantal redenen om aan soundprocessing te beginnen, namelijk:

- Geluid mooier maken dan dat met een equalizer mogelijk is
- Zorgen dat het geluid niet buiten de stokkemasker komt (geen oversturing)
- Om het geluid zo allemachtig luid te maken, dat je geluid harder is dan van je concurrent


Wat is het voordeel van (sound)compressie?

Het doel van compressie is het verminderen van je geluidsdynamiek (ruw gezegd: de bewegelijkheid van je dB meter). Dat geeft als voordeel dat het geluid veel voller is en minder, tot totaal niet schel. Het is de omgekeerde werking van een equalizer: die voegt volume toe aan een toonhoogte, waardoor je meer dynamiek hebt. Dus hoe meer hoog en laag je toevoegt aan je geluid, hoe zachter de master ingesteld moet worden. Met compressie kun je juist meer hoog en laag toevoegen, zonder dat je er luidheid voor hoeft in te leveren.


Hoe werkt een compressor?

Door de compressor worden harde passages minder versterkt dan zachte passages. Een gemiddelde compressor heeft een component dat voordurend het geluid analyseert (bij het ingangssignaal), deze stuurt een controlesignaal naar het deel van de compressor dat het geluid verzwakt.

De doorsnede instelmogelijkheden van een compressor:

Threshold (in dB) - bepaalt een drempelwaarde. Overtreft het volume van het ingangssignaal de ingestelde drempelwaarde, dan wordt het signaal verzwakt.

Ratio - bepaalt de hoeveelheid compressie. Meestal wordt dit uitgedrukt in een verhouding. De ratio bepaalt hoeveel dB het inganssignaal t.o.v. de threshold moet stijgen wil het uitganssignaal 1 dB stijgen. Bij een ratio van 1:1 vindt geen verzwakking plaats. Gebruikelijke waarden liggen tussen 2:1 en 8:1. Bij ∞:1 zal het volume van het signaal in theorie de thresholdwaarde nooit overschrijden. In dit geval spreekt men van een limiter, waar later over gesproken wordt.

Attack - bepaalt hoe snel compressie wordt toegepast als het ingangssignaal de threshold overschijdt. Meestal wordt dit uitgedrukt in milliseconden.

Release - bepaalt hoe snel het oorspronkelijke volume weer hervat wordt nadat het ingangsvolume weer onder de threshold terecht komt.

Knee - bepaalt of de overgang van onder naar boven de threshold-waarde abrupt (hard) of geleidelijk (soft) verloopt.

Makeup gain (in dB) - Uiteindelijk zorgt compressie ervoor dat het signaal zachter wordt. Met de make-up gain wordt het signaal na de compressie versterkt.


Mulitbandcompressor

Bij een multibandcompressor wordt inkomende signaal d.m.v. crossovers verdeeld in meerdere banden. Voorbeeld: de Behringer MDX8000 heeft 4 banden, namelijk:
- 10 Hz tot 180 Hz
- 180 Hz tot 750 Hz
- 750 Hz tot 3,5 kHz
- 3,5 kHz tot 20 kHz

Dit heeft het voordeel dat de verdeelde toonhoogtes geen invloed op elkaar kunnen uitoefenen. Wanneer er een compressor geen multiband heeft, spreekt men van een breedbandcompressor. Die heeft als nadeel dat de lage tonen, vooral de lage bas, invloed heeft op de hoge tonen.


Wat is het nadeel van compressie?

Wanneer een compressor niet goed is ingesteld dan dit resulteren in ‘pompen’ en ‘zuigen’. Bij plotselinge veranderingen in het geluid (met name drum) reageert de compressor verkeerd, het totale geluid wordt op de maat van de drum omlaag gehaald, dit heet ‘zuigen’. En men spreekt van ‘pompen’ wanneer er heel veel compressie wordt gebruikt. Dit geeft een heel druk geluid. Meestal is er bij beide gevallen sprake van verkeerd instellen van de compressor. Of de compressor is van slechte kwaliteit.


Het stokkemasker

Het stokkemasker is een norm dat in Nederland vastgesteld is door het Agentschap Telecom. Op een spectrum analyzer (deze kan ook uitlezen hoe schoon een zender aan band staat) kun je als het ware een lijntje trekken (zoals op de afbeelding hiernaast), en als je daar buiten komt dan is de kans groot dat het uitgezonden geluidssignaal kraakt en spettert. Het is radio afhankelijk, of het uitgezonden overgemoduleerde signaal kraakt of niet.

Als legaal station, is het heel belangrijk dat je binnen het stokkemasker blijft, niet alleen vanwege het AT, maar ook dat alle luisteraars geen krakerij of gespetter waar kunnen nemen. Bij commerciële radiostations is het een trend geworden om zoveel mogelijk soundprocessie toe te passen om het luidste geluidssignaal te hebben binnen het stokkemasker. Het station die in deze race nu aan kop ligt is Radio Veronica.


Verdere soundprocessie

Tot nu toe is alleen de werking van de compressor besproken, maar om het verhaal compleet te maken zijn er nog tal van toepassingen, zoals:

De AGC leveler, dat staat voor Automatic Gain Control. Die schroeft het ingangssignaal omhoog wanneer dat nodig, en haalt hem ook weer omlaag. Dit is een vrij slim apparaat, omdat de werking ervan vrijwel onhoorbaar is. Zeer doeltreffend bij een intro van een lied.

De stereoverbreding, spreekt voor zich. Alleen er valt nog wel toe te voegen dat bij een goede stereoverbreder de luidheid niet verloren gaat.

Een limiter, dit is een compressor op ‘full power’. De limiter kan er voor zorgen dat er geen piek overeind blijft staan. Deze wordt ook wel de clipper genoemd.

Wordt vervolgt!